W jednym z najważniejszych dzieł "Summie teologii" (Summa Theologiae) Tomasz zawarł pięć dowodów (dróg) na istnienie Boga.

Czy można dowieść istnienia Boga?

Zdaniem Tomasza są dwa rodzaje dowodów, przez przyczynę do skutku oraz od skutku do jego przyczyny. Ten drugi rodzaj dowodzenia stosujemy, gdy skutek jest nam lepiej znany niż przyczyna, a tak jest w przypadku Boga. Człowiek zna Boga jedynie dzięki przejawom Jego działania. Tomasz twierdził, że "poznajemy Boga przez to samo, że wiemy, iż nie wiemy, czym jest Bóg".

Z faktu istnienia zmian (ruchu) na świecie wnioskuje on, że istnieje "pierwszy motor nieporuszony". Druga droga prowadzi od naszego doświadczenia, że istnieją przyczyny powodujące skutki, do stwierdzenia istnienia Przyczyny Ostatecznej, która nie jest skutkiem żadnej przyczyny. Droga trzecia wychodzi z faktu przypadkowości naszego świata i dochodzi do "pierwszej przyczyny koniecznej". Czwarta droga zaczyna się od stwierdzenia, że we wszechświecie istnieją tylko ograniczone stopnie doskonałości, więc musi istnieć Przyczyna Nieograniczona. Na piątej drodze Tomasz każe się najpierw przypatrywać planowej organizacji świata i dowodzi, że tę planowość można wyjaśnić tylko celowym działaniem Bożego Planisty.

Tomasz uważał, że wiara i wiedza stanowią dwie różne dziedziny poznania, które w poszukiwaniach prawdy o świecie wzajemnie się uzupełniają. Rozum poznaje nie tylko rzeczy materialne, ale również Boga, Jego istnienie, własności, działanie. Istnieją jednak prawdy dla rozumu niedostępne, są to prawdy wiary, które jedynie objawienie może ludziom udostępnić. Niektóre prawdy przekraczają rozum, ale żadna mu się nie sprzeciwia, bo wszelka prawda pochodzi od jednego źródła - Boga.


Tomasz urodził się ok. 1225 r. we włoskiej rodzinie hrabiów Aquino. Jego wuj był opatem zamożnego, benedyktyńskiego klasztoru na Monte Cassino, gdzie Tomasz od 5 do 14 roku życia pobierał nauki. Od 1239 r. studiował sztuki wyzwolone na uniwersytecie w Neapolu, ale po pięciu latach porzucił benedyktynów i przyłączył się do zakonu dominikanów.

Jego wybór nie został jednak zaakceptowany przez rodzinę, która chciała, aby objął wysokie stanowisko kościelne, co przysporzyłoby rodzinie splendoru i majątku. By przymusić Tomasza do realizacji tych planów, bracia uwięzili go na przeszło rok. Mimo tego Tomasz odmówił porzucenia habitu dominikańskiego i w końcu uwolniony udał się na studia do Paryża, a następnie do Kolonii, gdzie został uczniem i asystentem Alberta Wielkiego. Tam napisał pierwsze swoje dzieła.

W następnych latach wykładał m.in. na uniwersytecie w Paryżu, Orvieto, Rzymie i Viterbo. W 1272 r. wyjechał do Neapolu i pełnił tam obowiązki kaznodziei w kościele San Domenico Maggiore. 6 grudnia 1273 r. podczas Mszy świętej przeżył silne doświadczenie mistyczne, po którym nigdy więcej nie powrócił do pisania.
Powołany przez papieża Grzegorza X na sobór w Lyonie, zmarł w drodze 7 marca 1274 roku.

W 1323 r. został kanonizowany przez papieża Jana XXII, a w 1567 r. uznany za Doktora Kościoła (doctor angelicus, 'doktor anielski').
W 1879 r. w encyklice Aeterni patris filozofia i teologia Tomasza została uznana za oficjalną naukę Kościoła katolickiego.


Polecamy:

Tomasz z Akwinu
WYBÓR PISM
książka | cena det. 19.00